Opbouwwerk in Rotterdam

Deze website biedt een terugblik op een aantal episodes uit de historie van het opbouwwerk in Rotterdam. Op de site worden gedigitaliseerde praktijkbeschrijvingen en documenten verzameld, met overzichten van ontwikkelingen in het werk in de afgelopen vijftig jaar.

De website wordt gaandeweg ontwikkeld in samenwerking met oud-opbouwwerkers van verschillende jaargangen.

De opbouwwerker was de afgelopen decennia een bekende verschijning in Rotterdam. Hij/zij was in bijna elke wijk te vinden in ‘de buurtwinkel’ van wijkorgaan of bewonersorganisatie, de uitvalsbasis voor acties en activiteiten in de wijk. De opbouwwerker was vraagbaak en had de taak om bewonersinitiatieven te ondersteunen en stimuleren. De opbouwwerker moest ook zorgen voor het goed en open functioneren van de bewonersorganisatie en contacten onderhouden met gemeentelijke diensten, instellingen en woningcorporatie.

De documenten op deze site geven een beeld van ontwikkelingen in het werk vanaf medio jaren 60 tot begin 2000. Een periode met ingrijpende en verwarrende maatschappelijke ontwikkelingen, van de demokratiseringsbeweging in de jaren 70 tot de opkomst van Fortuyn in het begin van deze eeuw.

Hoofdstuk 1 – Jaren 60 en 70, demokratisering

Het Rotterdamse opbouwwerk ontstaat in de jaren 60, met de ‘sociaal wijkopbouworganen’ in naoorlogse wijken waarin bestuurders van verenigingen en instellingen zich organiseren, naast de wijkraden met vertegenwoordigers van politieke partijen.

Begin jaren 70 gaan bewoners van oude wijken protesteren tegen de sloop van hun  wijk. De aktiegroepen zorgen voor een omslag in het beleid, in 1974 start de stadsvernieuwing met medezeggenschap van bewoners. Bewoners krijgen het recht op ondersteuning door zelf gekozen deskundigen, opbouwwerkers sluiten zich aan.

Hoofdstuk 2 – Jaren 80, opbouwwerk en bewonersorganisaties

Het opbouwwerk verbindt zich medio jaren 70 en in de jaren 80 met bewonersorganisaties in oude wijken en met het programma ‘bouwen voor de buurt’. Stadsvernieuwing wordt een demokratiseringsproces, opbouwwerkers gaan werken in opdracht van bewoners.

Hoofdstuk 3 – 1970 – 2010, veranderende bevolking

De komst van groepen immigranten vanaf de jaren 60 en 70 zet het samenleven in buurten onder druk. Opbouwwerkers proberen Turkse en Marokkaanse bewoners te betrekken bij bewonersorganisaties en ondersteunen zelforganisaties van migranten. Ze proberen een verstandhouding te bewerkstelligen tussen oude en nieuwe bewoners.

Hoofdstuk 4 – Jaren 90, activering

Naast werkloosheid en drugscriminaliteit staan nieuwe vormen van bewonersinitiatief. Collectieve belangenbehartiging is op zijn retour, het opbouwwerk richt zich op samenlevingsopbouw met de vorming van nieuwe sociale verbanden en Opzoomeren.

Hoofdstuk 5 – Overzicht van Steiger, vakblad voor de Rotterdamse wijken, dat verschijnt in de periode 1989-1995.

Hoofdstuk 6 – Opbouwwerk in uitvoering, serie praktijkbeschrijvingen uit 1988-1996.

Hoofdstuk 7 – Jaren 2000, sociale integratie (in de maak)

Opbouwwerkers zijn vanaf de jaren 60 in dienst van het Instituut Opbouwwerk Rotterdam IOR, dat in de jaren 70 een onafhankelijke positie gaat innemen van de subsidiegever, de gemeente Rotterdam.

In 1987 fuseert het opbouwwerk met de bewonersondersteuners in de stadsvernieuwing (extern deskundigen en sociaal begeleiders), het IOR gaat op in het Rotterdams instituut bewonersondersteuning RIO.

Nieuwe loten van opbouwwerk-ondersteuning worden medewerkers beheer (1980), migrantenopbouwwerkers van Turkse en Marokkaanse komaf (1983) en werkgelegenheidscoördinatoren (1989). Wijkteams in stadsvernieuwingswijken bestaan uit 4 à 6 beroepskrachten, afhankelijk van de omvang van de programma’s voor woningverbetering.

Met het einde van stadsvernieuwing en projectgroepen in zicht besluit de gemeenteraad in 1990 in de hele stad deelgemeenten in te stellen. De financiering van het opbouwwerk wordt per 1996 overgeheveld naar de deelgemeenten die de regie krijgen over wijkwelzijn, wijkbeheer en bewonersparticipatie. Deelgemeenten richten nieuwe welzijnsinstellingen op waarin ook het opbouwwerk wordt ondergebracht. Het RIO houdt in 1996 op te bestaan.

De volkshuisvestingondersteuning vindt een plek in het Steunpunt Wonen (later Urbannerdam).

De verschillende sociale disciplines worden in 2014 ondergebracht in sociale wijkteams. De functie ‘opbouwwerker’ verdwijnt uit het sociale beleid, de opbouwwerker wordt ‘sociaal werker’ of sociaal ondernemer.

Vanaf 1994 stimuleert Opzoomer Mee het Opzoomeren in Rotterdam, met jaarlijkse campagnes, uitwisseling van ‘gangmakers’ uit Opzoomerstraten en spraakmakende manifestaties.

Anne van Veenen (redacteur)
laatste wijziging augustus 2020